Malta: dwergstaatje met reusachtige historie

Malta: 3 eilanden, 1 land(je)

Kijk eens op Google Earth: je moet echt goed inzoomen voordat Malta opdoemt. Helemaal vergeleken met het noordelijk gelegen Sicilië is Malta – dat uit 3 eilanden bestaat: Malta, Gozo en Comino - slechts een dwergstaatje. Maar wel een met een reusachtige staat van dienst als het gaat om historie. RonReizen reist af naar deze stipjes op de kaart.

Doorkijkje in Birgu, een van de Drie Steden op Malta.

Klein maar strategisch gelegen

Globetrotters, reizigers en toeristen zijn niet de eerste bezoekers aan de Maltese archipel. Hoewel minuscuul, ligt Malta namelijk op een nogal strategische plek in de Middellandse Zee. En dat wisten machtswellustelingen van weleer maar al te goed. En dus streken respectievelijk Feniciërs, Romeinen, Vandalen, Goten, Byzantijnen, Arabieren, Sicilianen, Normandiërs, Kruisridders, Ottomanen, Napoleon himself en uiteindelijk de Britten op Malta neer. Tot en met 1964 was Malta een Britse kolonie en het is sindsdien een onafhankelijk land.

Valletta bij nacht met zicht op de de Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van de Karmel.

Sporen van vroeger

De meest invloedrijke overheersers hebben hun sporen op de eilanden nagelaten. Zo zie je op tal van plekken de iconische rode telefooncel en ook de geel knipperende bollen bij zebrapaden zijn rechtstreekse erfenissen van de Britten. Net als het links rijden. Het blijft dus oppassen geblazen als je in een huurauto rijdt of wilt oversteken.

De beroemde Tritons fontein staat net buiten de stadspoort van Valletta.

Maltees: mix van talen

Toen de Arabieren rond 870 op Malta de dienst gingen uitmaken, namen ze ook hun taal mee. En ook van andere overheersers werd een graantje meegepikt. Het Maltees is tot op de dag van vandaag een mix van Arabisch, Italiaans, Siciliaans en Engels. Vandaar die bijzondere klanken en vreemde tekens boven sommige letters. Kijk maar eens naar de menukaart of de borden langs de weg. Of luister naar een paar Maltezen. Geen touw aan vast te knopen, maar af en toe komt er toch een bekend woord voorbij, is mijn ervaring. Gelukkig spreken de meeste Maltezen Engels en is ook bijna alles in het Engels vertaald dus ik was geen complete analfabeet.

Tip van Sybylle

Genoeg luxe hotels op Malta, maar wie iets kleinschaligers zoekt, kan bij het sfeervolle Mulberries in Zabbar terecht. In het gerenoveerde historische pand zijn eenvoudige maar hedendaagse kamers ingericht. Duurzaamheid staat in dit familiebedrijf centraal. Het ontbijt is lokaal, royaal en huisgemaakt met Maltese en Arabische invloeden. Een aanrader!

Mulberries - een kleinschalig hotel op Malta.

Malta: land van ridders

De kruisridders die in de zestiende eeuw op Malta neerstreken, woonden in grote panden, ‘auberges’, die nog steeds bestaan. Ze vestigden zich onder meer in Birgu, een van de ‘Drie Steden’ op Malta. Sowieso een aanrader om hier rond te lopen en letterlijk in de voetsporen van de ridders te lopen. De langzaam aflopende trappen in deze stad zijn namelijk afgestemd op het tenue dat deze ridders droegen. Met zo’n harnas loopt het namelijk van geen meter, laat staan trap op, trap af. Het fijne van Birgu is ook dat het nog steeds een levende stad is. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het historische Mdina, indrukwekkend en authentiek maar ook toeristisch en meer een openluchtmuseum dan stad. Nee, dan Birgu. Hier kun je nog een local in het wild tegenkomen die zijn hondje uitlaat, de was ophangt of de planten water geeft. Toeristen zie je hier bijna niet, en dat terwijl het minstens zo fotogeniek is.

Straatbeeld in Birgu, een van de Drie Steden.

'Riddertrappen' in Birgu.

Kathedraal van Sint Paul in Mdina.

Ouder dan de piramides

Malta is al heel lang bewoond. Het bewijs is op de drie eilanden te vinden, er staan namelijk nog restanten van prehistorische tempels. Op Gozo bijvoorbeeld staat de tempel van Ġgantija. Je kunt hierin het woord ‘giant’ in herkennen. Men dacht namelijk dat, gezien de enorme formaten van de stenen, alleen reuzen dit bouwwerk hebben kunnen bouwen. Deze voor-voor-voor-voorouders van de Maltezen woonden hier zo’n 3600 jaar geleden. De tempel die ze bouwden is dus ouder dan de piramides in Egypte en Stonehenge in Engeland. Niet zo verwonderlijk dus dat het tegenwoordig werelderfgoed is en liefhebbers van prehistorische bouwwerken van over de hele wereld trekt.

Tempel van Ggantija op Gozo.

Verliefd op een deur

Elke stad op Malta en Gozo heeft zo zijn eigen uitstraling. Net zo divers als de steden zijn de deuren. Je zou er een boek mee kunnen vullen, zoveel verschillende kleuren, formaten en uitvoeringen zijn er in dit mini ‘eilanden-land’ te vinden. Die deuren, daar ben ik gewoon een beetje verliefd op geworden. Ze zijn er in allerlei kleuren, vaak voorzien van kunstzinnig siersmeedwerk boven of in de deur. Zelfs de meest verbrokkelde deuren zijn een foto waard. Als die deuren eens konden praten… Maar hé, we moeten door. Ik pak nog snel mijn camera en snel dan achter de gids aan, die alweer bij de volgende bezienswaardigheid aan het vertellen is.

Deuren op een rijtje in Marsaxlokk.

Who's afraid of red, yellow and blue? Niemand op Malta...

Gevel in Marsaxlokk.

De kleurrijke boten van Marsaxlokk

Kleurrijke deuren zag ik ook in Marsaxlokk, een vissersdorp in het zuidoostelijke puntje van Malta. En daar is nog veel meer kleurrijks te zien, want in de haven dobberen de luzzu’s, de traditionele vissersboten, uitgedost in symbolische kleuren: geel (zon), blauw (water), rood en wit (landskleur) bruin (aarde) en groen (hoop). Op de boeg prijken twee ogen, die de vissers moeten beschermen tegen het ‘boze oog’ op zee. Een traditie die stamt uit een tijd van de Feniciërs. De visvangst verkopen ze aan restaurants en tijdens de zondagsmarkt op de boulevard. Ik manoeuvreer me tussen de marktbezoekers door en laat op een rustig maar strategisch plekje de haven, de bootjes, het geroezemoes en de ervaringen van de afgelopen dagen op me inwerken. Ik zie, hoor, proef en ruik de historie. De tijd staat even stil en ik realiseer me: zo gaat het hier al jaren, decennia, eeuwen, millennia lang op Malta. En zo zal het voorlopig ook wel blijven.

Traditionele luzzu's in de haven van Marsaxlokk.

Niet missen op Malta

Valletta
De hoofdstad van Malta is werelderfgoed vol barokke architectuur en tal van winkels, restaurants, cafés, pleinen, tuinen en kerken. Waaronder de Sint-Janscokathedraal, waar het beroemdste werk van de schilder Caravaggio hangt, De onthoofding van Johannes de Doper.
De Drie Steden
Tegenover Valletta, aan de andere kant van het water en de haven, liggen De Drie Steden: Birgu, Senglea en Cospicua. Dit zijn Middeleeuwse versterkte havensteden waar vroeger ridders rondbanjerden. Fotocamera in de aanslag, want de straatjes en deuren hier zijn fotogeniek.
Mdina
Mdina wordt ook wel de ‘stille stad’ genoemd en was vroeger de hoofdstad van Malta. Autovrij en daardoor prima wandelend te bezoeken. Naast winkelstraten zijn er tal van fotogenieke achteraf steegjes in dit middeleeuwse stadje. Let ook op de deuren: ze zijn vaak voorzien van fraaie deurkloppers.
Marsaxlokk
Vissersdorp met grote haven waar de kleurrijke vissersboten liggen te dobberen. Elke zondag vanaf 05.00 uur vis- en toeristenmarkt langs de boulevard.
Blauwe grot
De Maltezer eilanden bestaan uit zandsteen, een zachte steensoort die gemakkelijk erodeert. Zo zijn de grotten van Malta ook ontstaan. Een van de beroemdste is de Blauwe Grot. Die is alleen te bereiken via het water. In het dorp Wied iz-Zurrieq kun je een boottocht boeken, maar alleen als er niet te veel wind staat en de zee niet te ruw is.
Marsovin
Al meer dan honderd jaar produceert familiebedrijf Marsovin wijn op Malta. In de kelders van de wijnproducent kun je een wijnproeverij boeken.
Odyssee Malta
Nieuw op Malta, deze ‘vliegende theater tour’ langs de geschiedenis van Malta. Te zien in een nieuw deel van Malta, St. Julians. Hier geen eeuwenoude panden, maar moderne architectuur.

Gogogo to Gozo

Met de tuktuk
Om op Gozo te komen, kun je vanuit Valletta een snelle ferry nemen of vanaf de oostkant een normale ferry. Het is een populair dagje uit onder toeristen en zomers kan het erg druk zijn. Een bijzondere manier om Gozo te verkennen is met een tuktuk. Voordeel van deze overdekte brommers is dat ze op plekken kunnen komen waar auto’s of busjes niet kunnen komen. Wel van tevoren reserveren, bij Yippee bijvoorbeeld.
Rabat
Rabat is de hoofdstad van Gozo en ‘wereldberoemd’ onder Game of Thrones-fans, want een aantal scenes is hier opgenomen. Ook films als The Assasin 2 en The Travel Writer zijj hier gefilmd. In het centrum van de stad ligt de eeuwenoude Citadel. Vanaf de omringende muren heb je een panoramisch uitzicht over stad en eiland.
Ggantija Archeologisch Park
De overblijfselen van deze prehistorische tempel zijn meer dan 3600 jaar oud.
Zoutpannen van Qbajjar
Al meer dan 350 jaar winnen bewoners van Gozo zout uit de zee. Dat doen ze in uit de rotsen gebikte zoutpannen. Het gewonnen zout slaan ze op in naastgelegen grotten en verkopen ze in ‘grotwinkeltjes’.
Mixta grot
Er zijn diverse grotten langs de kust van Gozo, waaronder de Mixta-grot. In de Bronstijd woonden hier mensen, nu is het een van de Instagram-locaties. Ga er dus heen op een rustige tijd, anders moet je je door de influencers en vloggers heen worstelen. Het uitzicht is wel fenomenaal.

Souvenirshop in Valletta, de hoofdstad van Malta.

Het landschap van Malta

Malta is een paradijs voor liefhebbers van geschiedenis, steden en prehistorische bouwwerken. Grote stranden en bossen kennen de Maltezer eilanden niet, wel een ruige kust met hoge kliffen en grotten. Aan de noordzijde staan talloze hotels en er worden nog veel meer gebouwd. Meer landinwaarts is het landschap rustieker, heuvelachtig, rotsachtig en kaal met hier en daar wijngaarden. In april en mei is Malta op zijn groenst.

De rotsachtige kust van Malta, hier in de buurt van de Blauwe Grot in Wied iz-Zurrieq.

Zicht over Valletta vanaf een rooftop terras.

En dan nog even dit....

Hoofdeiland Malta is niet groot, ongeveer driekwart Texel. Malta telt bijna 550.000 inwoners en is daarmee een van de dichtstbevolkte landen ter wereld. De meeste mensen zijn rooms-katholiek. Ze hoeven niet ver te lopen om bij een kerk te komen. Er zijn er maar liefst 365! Malta is klein, maar druk dus. En door de grillige kustlijn en inhammen doe je er best lang over om van A naar B te komen. Neem dus vooral de tijd. Het openbaar vervoer (bus) is goed geregeld. Je kunt ook een auto huren, houd er wel rekening mee dat ze op Malta links rijden. Fietspaden zijn er niet, er wordt niet of nauwelijks gefietst. Op sommige plekken kun je wel mountainbiken en hiken.