DuitslandBayreuth: hip & happening & klassiek muziekfestival

Tijdens de treinrit van Neurenberg, waar ik op aanvlieg, naar Bayreuth geniet ik van glooiend groen landschap langs lieflijke dorpjes en de huizen met rode daken. De stad Bayreuth ligt in de zuidoostelijke deelstaat Beieren. Bayreuth is op het eerste gezicht vooral een vriendelijk provinciestadje. Tegelijk is deze stad sinds de achttiende eeuw rijk aan kunst en cultuur, maar daarover later meer. 

Het is hier prettig toeven. De statige Maximilianstrasse is de levensader. In deze lange straat met vakwerkhuizen en historische panden vind je winkels in alle soorten en maten en volop gezellige terrasjes. Zelf streek ik neer bij Pistazio Café op nr. 3 voor koffie met wat lekkers. Op de toonbank zie ik grappig genoeg een boeket van Fleurop staan.

Maisel & Friends 

Mijn hotel staat op het terrein van de bekende bierbrouwerij Maisel. Deze brouwerij is een begrip in Duitsland, het bier van Maisel is ook in Nederland verkrijgbaar. De gebroeders Maisel richtten hun brouwerij eind negentiende eeuw op. Anno 2025 staat nakomeling Jeff Maisel aan het roer en hij gaat vernieuwing niet uit de weg. Mede dankzij hem heeft Maisel de omslag gemaakt van een traditionele brouwerij naar een hippe en moderne plek onder de naam Maisel & Friends. Op het terrein is namelijk ook plek voor kleinschalige ondernemingen, waaronder koffiebar Crazy Sheep en Liebesbier Urban Art Hotel waar ik logeer. Jeff: “Bij Maisel & Friends gaat het erom dat iedereen samen een leuke tijd heeft!”

Arty hotel 

Brouwerij Maisel, en dus ook Liebesbier Urban Art Hotel, ligt op een kwartiertje lopen van het station van Bayreuth. Ik hoef alleen maar het pad langs het riviertje Rotmain te volgen. En wat een leuke verrassing is dit hotel, dat in 2022 zijn deuren opende! Het is deels nieuw en deels onderdeel van een bestaand gerenoveerd pand; hier heerst een arty vibe. Zowel exterieur als interieur is voorzien van hippe kunst. In mijn kamer is op de muur bijvoorbeeld een kunstwerk aangebracht van de Belgische straatartiest Jaune. Het stelt een afvalverwerkingsstation voor. Jaune heeft zelf een tijd als vuilnisman gewerkt en weet in zijn gedetailleerde tekeningen het vak tot grappige kunst te verheffen.

Exotisch bier 

Het restaurant van Maisel & Friends heet ook Liebesbier, net als het hotel, en heeft een uitnodigend terras. Zelf ben ik geen bierdrinker, maar tot mijn geluk schenkt Maisel ook alcoholvrij bier om in te spelen op de wensen van deze tijd. Het smaakt heerlijk bij de royale lunchsalade die ik soldaat maak op het zonovergoten terras. Duitsland kent het Reinheitsgebot, een wet die ooit in Beieren is ontstaan. Hoewel dit gebod allang niet meer van kracht is, houden de meeste Duitse bierbrouwerijen zich er nog netjes aan, zo ook Maisel. Het gebod houdt in dat bier uit slechts vier elementen mag bestaan: water, hop, gerst en gist. Met deze vier elementen weet Maisel niettemin de meest exotische biersmaken te creëren. 

STREET ART TOUR 

Meisje met traan

In Bayreuth neem ik deel aan een Street Art Tour onder leiding van een stadsgids. De wandeling start bij Hotel Liebesbier dat immers van onder tot boven van kunst is voorzien. Eén van de murals op de gevel blijkt van de Nederlandse kunstenaar Super A te zijn. Ook is er aan de buitenkant werk te zien van DFace. Deze kunstenaar brengt een ode aan het meisje met de traan van Roy Lichtenstein. Bij koffiebar Crazy Sheep op het terrein van Maisel is een muurschildering van een schaap te zien dat over koffiebonen danst. Het verwijst naar de legende van een schaap in Ethiopië dat na het eten van koffiebessen op tilt sloeg. Dat zou tot de ontdekking van koffie hebben geleid. Ik kende deze legende zelf met een geit in de hoofdrol.

Wilhelmine von Preussen 

We lopen nu het stadje zelf in om nog meer muurkunst te bekijken. Een immens portret van een dame met hond siert de gevel van Badstrasse 27. Het is van kunstenaar Nychos. Zijn stijl is heel herkenbaar, doordat hij ook de organen van mens en dier laat zien in zijn portretten. De afgebeelde dame is Wilhelmine von Preussen (1709-1758), markgravin van Bayreuth. Zij gaf provinciestadje Bayreuth een culturele impuls. Ze wilde trouwen met de prins van Wales, maar dat feest ging niet door. Vervolgens moest ze ‘genoegen nemen’ met de markgraaf van Bayreuth, een huwelijk beneden haar stand. Het stel kreeg één dochter, Sophie. Het verhaal wil dat Wilhelmine meer van haar hondje hield dan van haar bloedeigen dochter.

Kunstproject ‘She’s Back’ 

In totaal werd in 2018 aan vijf straatkunstenaars gevraagd een ode te brengen aan Wilhelmine onder de noemer She’s Back. Naast Nychos waren dat Case Mclaim, Stohead, Matthias Mross en Drew Merrit. Case Mclaim beeldde aan Badstrasse 33 de galeriehoudster Jessica Matijevic af. Deze Jessica – één van de initiatiefnemers van het kunstproject She’s Back – deed veelvuldig onderzoek naar Wilhelmine. Stohead schilderde een tekst uit Wilhelmina’s memoires op de bibliotheek aan Richard-Wagner-Strasse 21. In dezelfde straat op nr. 42 schilderde Mross kemphanen uit Voltaire’s Alzire, Wilhelmina’s favoriete toneelstuk. Merrit tot slot portretteerde Wilhelmine’s dochter Sophie op de gevel van Münzgasse 8.

Histor Tour - Rococopaleis 

Behalve aan de Street Art Tour neem ik ook deel aan een History Tour. Tijdens deze tour wordt pas echt duidelijk met hoeveel pracht en praal Wilhelmine Bayreuth wist te overladen. Ze vond het bestaande paleis maar ‘suf’ en liet een nieuw paleis bouwen in rococostijl. De gids neemt ons mee naar dit ‘nieuwe’ paleis uit 1753. We lopen door de rijkgedecoreerde zalen. Uniek is dat Wilhelmine muziekkamers in dit paleis liet aanbrengen, iets wat tot dan toe niet gebruikelijk was. Al even uniek is de Palmenzaal met palmbladeren van bladgoud op de wanden en mythische wezentjes op het plafond. Wilhelmine was zelf ook zeer kunstzinnig. Ze bespeelde meerdere muziekinstrumenten, componeerde, zong en schilderde.

Operahuis 

Het was dan ook Wilhelmine die de weg bereidde naar meer cultuur en muziek in Bayreuth. Tussen 1744-1748, dus nog vóór de bouw van het nieuwe paleis, liet zij samen met haar man markgraaf Friedrich Von Brandenburg-Bayreuth een operahuis bouwen. Dit monumentale gebouw in barokstijl staat nu op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Ook hier nemen we een kijkje tijdens de History Tour. Het operahuis heeft een rijkgedecoreerde theaterzaal. Deze zaal met zijn bijzondere akoestiek was dé reden waarom Richard Wagner naar Bayreuth kwam, anders zou hij de stad waarschijnlijk links hebben laten liggen. In het aanpalende gebouw werd in 2023 een hypermodern museum gerealiseerd, gewijd aan barokmuziek.

Hermitage 

Tot slot van de History Tour bezoeken we de Hermitage, een barokpaleis net buiten de stad. Het heeft luisterrijke tuinen en smaragdgroene vijvers waar op gezette tijden de fonteinen spuiten. De Hermitage dateert uit 1715 en bestond dus al in de tijd van Wilhelmine, maar zij zette dit buitenpaleis geheel naar haar hand met uitbreidingen en decoraties. Ook hier wandelen we door zalen met kroonluchters, schilderijen en allerlei tierelantijnen. Op een van de rijkversierde plafonds staat Wilhelmina zelf afgebeeld met haar onafscheidelijke hondje. Ondanks alle pracht en praal was zij niet gelukkig. Ze stierf vrij jong. De Hermitage is alleen in het zomerseizoen te bezoeken, van begin april tot half oktober.

Culturele tips: 150 jaar Festspiele

Muziekfestival de Bayreuther Festspiele is een zes weken durend zomerfestival (25 juli-26 augustus) gewijd aan de tien laatste opera’s van Richard Wagner (1813-1883). Pièce de résistance is de vierdelige Wagner-cyclus Der Ring des Nibelungen. Het festival speelt zich af rondom het Festpielhaus, maar de hele stad Bayreuth deelt in de feestvreugde wegens het 150-jarig jubileum.

Tip
In de omgeving van Bayreuth kun je prachtig wandelen en fietsen! Ten noorden van de stad ligt het Fichtelgebergte, ten zuiden het heuvelland van de Fränkische Schweiz.

Pianofabriek Steingraeber

Een bijzonder adres in Bayreuth is pianofabriek Steingraeber uit 1852. De zevende generatie staat aan het roer van dit innovatieve en sympathieke bedrijf dat piano’s fabriceert in het topsegment. Steingraeber maakt desgewenst instrumenten op maat, zoals een piano met smalle toetsen voor kleine handen. Wagner oordeelde al dat de instrumenten van Steingraeber superieur zijn!

Culinaire tips - Restaurant Phoenix

Bij dit moderne etablissement uit 2024 in de Steingraeberpassage (naast de pianofabriek) is het fijn tafelen. De menukaart is van alle markten thuis en biedt gerechten als Wiener Schnitzel en Steinbutt-vis, maar ook Aziatische curry. Zelf kies ik voor een verrukkelijke tagliatelle met erbij een glas lokale Silvaner-wijn. Vooraf word ik verwend met stokbrood en fluffy truffelboter.

Restaurant Aura 

In het plaatsje Wirsberg op een halfuur rijden van Bayreuth staat het chique Post Hotel. Daarin is restaurant Aura gevestigd van chef Alexander Herrmann, een van de ‘Friends’ van Maisel. Aura heeft 2 Michelinsterren én een Groene ster voor duurzaamheid. Al sinds 2017 serveert Aura naast vlees en vis ook vega(n) gerechten. De smaken zijn puur, de sfeer amicaal en bijna on-Duits ‘locker’.

Hoe kom je er?

Met de auto of trein (paar keer overstappen) kan prima. Of vlieg op Neurenberg, daar pak je de metro (U-Bahn) naar het station. De trein brengt je vervolgens binnen een uur naar Bayreuth.

Meer info? bayreuth-tourismus.de/nl